ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Γ΄: ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κυκλοφόρησε ο Γ΄ τόμος)

από τα Περιεχόμενα

Βιασμός, σεξισμός και «τέχνη» * Ντιγκιντάγκες, Ολυμπιάδα και γκρίνια * Βολή των εφήβων και χαριστική βολή * Σαββόπουλος, μουσική δημιουργία και πολιτική καθοδήγηση * Παίρνει την αλήθεια μου και μου την κάνει λιώμα * Ο Χριστόδουλος και ο Παττακός * Μακάριος, μακαριότατος μέχρις αναισθησίας * Το «2» του Παπαϊωάννου και η ομοφοβική κριτική * Σάτιρα, φάρσα, πρόκληση και ηθική * Εκκλησία, εθνική παλιγγενεσία και εθνική μυθολογία * Το κρυφό σχολειό και η κρυφή του αλήθεια * Αμοραλισμός και θεομπαιξία * Ο τρόμος της αναπηρίας και ο οίκτος * Οι Ατενίστας και ο Τζουλιάνι

στην ίδια σειρά κυκλοφορούν

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Α΄: ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ, ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ, σ. 189, 12Χ16, τιμή 10 ευρώ

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Β΄: ΓΛΩΣΣΙΚΑ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΑ, σ. 251, 12Χ16, τιμή 12 ευρώ

ακολουθεί

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Δ΄: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ


από τον ΠΡΟΛΟΓΟ

1. Στοιχήματα απέναντι στα στερεότυπα, που εμφανίζονται μάλιστα σαν αυτονόητα, στοιχήματα απέναντι στον μανιχαϊσμό του μαύρου-άσπρου, του «μ’ εμάς, αλλιώς με τους άλλους». Δεν είναι απλό, ούτε σκέτα φιλολογικό: μπροστά σε τέτοιου είδους πλαστά και εξωιστορικά διλήμματα, υπάρχεις ή δεν υπάρχεις –με την έννοια ότι ακυρώνεσαι, καταργείσαι. Και αν υπάρχεις, το μεγαλύτερο και κρισιμότερο στοίχημα: αν υπάρχεις μαζί με άλλους, και όχι μόνος, σ’ ένα αυτιστικό σύμπαν.

Κείμενα ξαναδημοσιευμένα, ξανακοιταγμένα τώρα και με ορισμένες προσθήκες, συν μερικά καινούρια, συγκεντρωμένα σ’ ένα βιβλίο, αν όντως χρειάζεται, όπως πιστεύω πάντως εγώ, να επανερχόμαστε ολοένα, όσο επανέρχεται στο κάτω κάτω η πραγματικότητα, ή η Ιστορία –σαν φάρσα, όπως μας έμαθε η μαρξική παιδεία μας, συχνά όμως σαν θρασύτατο αντίγραφο του παρελθόντος, και τότε καθόλου φάρσα, δυστυχώς, όπως μας μαθαίνει πάλι η ίδια η πραγματικότητα.

Ασκήσεις μνήμης, απ’ την άλλη, θα μπορούσε να πει κανείς, απέναντι στον εξωραϊσμό του παρελθόντος, απ’ τη μια, που αποτελεί στοιχείο σύμφυτο με την ανθρώπινη φύση, απέναντι στον προφανούς ιδεολογικής σκοπιμότητας αναθεωρητισμό, απ’ την άλλη.

Στο τέλος τέλος, σκόρπιες εγγραφές, σαν σε ημερολόγιο, διόλου συστηματικό, άρα με όλο τον υποκειμενισμό του συντάκτη του.*

2. Στον τόμο αυτό δημοσιεύονται κείμενα για την κοινωνία, τη θρησκεία και τον πολιτισμό, όπως μάλλον συμβατικά ξεχωρίζουν και επιγράφονται οι «τομείς» αυτοί. Που, πολλές φορές, ακόμα πιο δύσκολα ξεχωρίζουν από τα κείμενα που συγκροτούν τον επόμενο τόμο, με την ένδειξη «Πολιτική και Ιδεολογία». Παραταύτα επιχειρήθηκε μια ταξινόμηση, άλλοτε για λειτουργικούς απλώς λόγους, όπως έγινε με όλη τη σειρά των Στοιχημάτων (χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο α΄ τόμος της σειράς, με κείμενα για τον εθνικισμό, τον ρατσισμό και το μεταναστευτικό πρόβλημα, που αυτομάτως ανάγονται στη σφαίρα της πολιτικής και της ιδεολογίας), άλλοτε με πιο ξεκάθαρο το στίγμα, την έμφαση σε επιμέρους τομείς.

Έτσι, με όλες ή παρ’ όλες τις ιδεολογικές παραμέτρους τους, στεγάζονται εδώ κείμενα για θέματα όπως η αναπηρία και η στάση μας απέναντί της, η ομοφοβία που διατρέχει τον δημόσιο γενικά ή τον κριτικό ειδικότερα λόγο, το κάπνισμα και η κοινωνική συμπεριφορά την οποία υπαγορεύει ή η οποία συναρτάται με αυτό, η ηθική της φάρσας και της πρόκλησης, ιδίως της καλλιτεχνικής, κ.ά.· κείμενα για τη θρησκεία, κι αυτά με έντονη την πολιτική διάστασή τους, όπως οι σχέσεις Εκκλησίας και κράτους, η Εκκλησία και τα ανθρώπινα δικαιώματα κ.ά., με κύρια αφορμή συχνά την πληθωρική, παρεμβατική παρουσία του προηγούμενου αρχιεπισκόπου.

Στο σημείο αυτό νιώθω την ανάγκη να σταθώ περισσότερο, όπως ακριβώς στάθηκα και όταν ξεδιάλεγα τα κείμενα, και διαπίστωσα, ακόμα και αφού αφαίρεσα πολλά, πως ο Χριστόδουλος διεκδικεί τη μερίδα του λέοντος. Σκέφτηκα έτσι πολύ, και μολονότι ο διακηρυγμένος στόχος της σειράς είναι η αναμέτρηση με την αναπόφευκτη αλλά και τη σκόπιμη λήθη, σκέφτηκα, λέω, κατά πόσο έχουν ακόμα νόημα τέτοια κείμενα, τώρα που πέθανε ο Χριστόδουλος κι έκλεισε ένα κεφάλαιο κτλ. Έκλεισε όμως; Ο ακροδεξιός Στόχος, κρεμασμένος σε όλα τα περίπτερα, τον έχει κάθε μέρα πάνω πάνω στην πρώτη του σελίδα. Προτάσεις αγιοποίησής του ακούγονται κάθε τόσο, είναι σίγουρο πως θα πληθύνουν κάποια στιγμή. Και, ήσσονος σημασίας αλλά σύμπτωση, τις μέρες ακριβώς που γράφεται ο πρόλογος αυτός, μία από τις εφημερίδες πλυντήρια της ακροδεξιάς, το Παρασκήνιο, μοιράζει το πόνημα Ο Χριστόδουλος της καρδιάς μας…


* Η ενότητα 1 είναι κοινή σε όλους τους τόμους της σειράς.

«Για το καλό!»

Στο σαλονάκι έξω από την Κλινική Παθολογικής Φυσιολογίας, ούτε ξέρεις ούτε φρόντισες να μάθεις τι ακριβώς σημαίνει αυτό, πάντως αιματολογικά, αναιμίες, δυσπλασίες, λευχαιμίες… Ανάμεσα στους επισκέπτες κι ένας ασθενής, με το στατό (λέξη κι αυτή!) με τη χημειοθεραπεία του, τα μαλλιά ήδη πεσμένα, ποια μαλλιά, ως γνωστόν κάθε τρίχα, φρύδια, βλέφαρα… Γυμνό κρανίο, κατακίτρινο, σχεδόν χαλκοπράσινο δέρμα, σου παίρνει ώρα να ξεπεράσεις το προφανές, να προχωρήσεις, να μπορέσεις να δεις, να φανταστείς ότι είναι, ότι ήταν, μακάρι ότι θα ξανάναι όμορφος πολύ: ωραία μάτια, ωραία χαρακτηριστικά, κι ας πνίγονται στο θανατερό κίτρινο. Καμιά τριανταριά ίσως, λίγο πάνω, λίγο κάτω, δεν καταλαβαίνεις ηλικία έτσι … Καλοντυμένος επίσης, κάποια στιγμή μιλάει αρκετή ώρα στο κινητό, φωνή κανονική, τόνος κανονικός, εμ τι φαντάστηκες, τόσον καιρό στη χώρα του κίτρινου, θα ’χει πάρει τις αποφάσεις του, συνεχίζει… Δεν προσέχεις τι λέει, μάλλον από αφηρημάδα παρά από διακριτικότητα, έτσι κι αλλιώς έχεις πετρώσει στο θέαμα, δεν μπορείς να ξεκολλήσεις τα μάτια, καθώς μάλιστα κάθεσαι σε σειρά καθισμάτων κάθετη στη δική του, μόνο λίγο πιο πίσω, δεν μπορεί έτσι να δει πως τον κοιτάζεις, επιπλέον μπροστά του είναι η πόρτα που περιμένεις ν’ ανοίξει: θες δε θες, είναι στο υποχρεωτικό οπτικό σου πεδίο.

Κάποια στιγμή ανεβαίνει το βλέμμα, προσέχεις ψηλά στο στατό, στο ένα τσιγκέλι κρέμεται ο ορός, στα άλλα δυο απ’ τα τρία, από ένα μικρό χριστουγεννιάτικο στολίδι: μια χρυσή μπαλίτσα κι ένα κουκουνάρι. «Έτσι για το καλό, αγόρι μου» θα του είπε η μάνα του, όταν θα είπε εκείνος: «Έλα τώρα, ρε μάνα, τι ’ν’ αυτά…» Ή η αδερφή του; «Κάτσε ρε συ, τι ρεζιλίκια κρεμάς εκεί» θα της είπε. Μπορεί η κοπέλα του: «Άντε, του χρόνου μαζί» του είπε και τον φίλησε. Ή, πιο χλομό, και κάνας φίλος. «Καρνάβαλο θα με κάνεις, ρε πούστη!» αντιστάθηκε ο ασθενής.  «Έλα, μωρέ μαλάκα μου, έτσι για την πλάκα» είπε ο άλλος, δίνοντάς του μια στην πλάτη· «για το γούρι!»

Θυμήθηκα το γούρι της αδερφής μου. Το ’χα κρεμασμένο στον καθρέφτη του οδηγού, μου  το ’χε χαρίσει στο προηγούμενο αυτοκίνητο . Μια ψιλή ασημένια αλυσιδίτσα, μ’ ένα τόσο δα ασημί αυτοκινητάκι, στιλ αμερικάνικη «κούρσα» που λέγαμε, μπέντλεϊ ή κάτι τέτοιο, και ένα μικρό γαλάζιο ματάκι. Τα ματάκια μού φέρνουν σωματική αποστροφή· είπα, α, τι ωραίο, εξαφάνισα μετά το ματάκι, κρέμασα όμως το αυτοκινητάκι, που ήταν πανέμορφο και πάντα το καμάρωνα. Τώρα με το καινούριο αυτοκίνητο, πάλευα ώρα να το βγάλω, σφήνωσε η αλυσιδίτσα στο μπράτσο του καθρέφτη, αδύνατον να βγει, κάποια στιγμή τα κατάφερε ο Αντωνάκης, ο χρυσός πωλητής, ενθουσιάστηκα, πήγα αργότερα να το βάλω, είδα πως είχε σπάσει η αλυσιδίτσα. Το άφησα σε μια θηκούλα πλάι στο κάθισμα του οδηγού, κάποια στιγμή θα δω αν φτιάχνει· λες όμως να ’σπασε το γούρι, λέω, κι ας μην πιστεύω στα γούρια.

πάμε στοιχήματα;

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Β΄: ΓΛΩΣΣΙΚΑ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΑ (κυκλοφόρησε ο Β΄ τόμος)

από τα Περιεχόμενα

Ανάλυση= θάνατος: χαώδεις λεξιλογικές διαφορές αρχαίας και νέας ελληνικής * Νόστος σημαίνει γυρισμός και όχι νοσταλγία * Γλώσσα με πλαστικές επεμβάσεις * Η ετοιμορροπία και η κρισιολόγηση * Ο τρόμος της μεταφοράς και η εισαγωγικομανία * Ευφυΐα και κουτοπονηριά των λέξεων * Το πρωτοσέλιδο της «Νέα» και της «Βήμα» * Χλ χλ χλ το κύμα, και νά ο μοχλός! * Άλλο ο αρχαίος μουσικός τονισμός και άλλο οι διακυμάνσεις της φωνής * Της Θεανούς; τότε και της Μαρίνης! * Μεταφραστής, ξενιστής και κηδεμόνας-προστάτης του ξένου συγγραφέα * Fucking, αυστηρώς ακατάλληλη λέξη για μετάφραση * Εάν Τζορτζ Κλούνι, τότε και Έλβις Πρίσλι

στην ίδια σειρά κυκλοφορεί

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Α΄: ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ,ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ,

σ. 189, 12Χ16, τιμή 10 ευρώ.

ακολουθούν

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Γ΄: ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Δ΄: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ

από τον ΠΡΟΛΟΓΟ

1. Στοιχήματα απέναντι στα στερεότυπα, που εμφανίζονται μάλιστα σαν αυτονόητα, στοιχήματα απέναντι στον μανιχαϊσμό του μαύρου-άσπρου, του «μ’ εμάς, αλλιώς με τους άλλους». Δεν είναι απλό, ούτε σκέτα φιλολογικό: μπροστά σε τέτοιου είδους πλαστά και εξωιστορικά διλήμματα, υπάρχεις ή δεν υπάρχεις ––με την έννοια ότι ακυρώνεσαι, καταργείσαι. Και αν υπάρχεις, το μεγαλύτερο και κρισιμότερο στοίχημα: αν υπάρχεις μαζί με άλλους, και όχι μόνος, σ’ ένα αυτιστικό σύμπαν.

Κείμενα ξαναδημοσιευμένα, ξανακοιταγμένα τώρα και με ορισμένες προσθήκες, συν μερικά καινούρια, συγκεντρωμένα σ’ ένα βιβλίο, αν όντως χρειάζεται, όπως πιστεύω πάντως εγώ, να επανερχόμαστε ολοένα, όσο επανέρχεται στο κάτω κάτω η πραγματικότητα, ή η Ιστορία –σαν φάρσα, όπως μας έμαθε η μαρξική παιδεία μας, συχνά όμως σαν θρασύτατο αντίγραφο του παρελθόντος, και τότε καθόλου φάρσα, δυστυχώς, όπως μας μαθαίνει πάλι η ίδια η πραγματικότητα.

Ασκήσεις μνήμης, απ’ την άλλη, θα μπορούσε να πει κανείς, απέναντι στον εξωραϊσμό του παρελθόντος, απ’ τη μια, που αποτελεί στοιχείο σύμφυτο με την ανθρώπινη φύση, απέναντι στον προφανούς ιδεολογικής σκοπιμότητας αναθεωρητισμό, απ’ την άλλη.

Στο τέλος τέλος, σκόρπιες εγγραφές, σαν σε ημερολόγιο, διόλου συστηματικό, άρα με όλο τον υποκειμενισμό του συντάκτη του.*

2. Στον τόμο αυτό δημοσιεύονται κείμενα για τη γλώσσα, ίσως τον πιο προνομιακό χώρο εκδήλωσης (και συναφώς παρατήρησης) της αέναης επανάληψης. Αιώνες τώρα, κυριολεκτικά, ακούγεται αδιαλείπτως ο θρηνητικός λόγος για τη γλώσσα που φθείρεται, που φτωχαίνει, που χάνεται. Χαρακτηριστικά, στους ελληνιστικούς χρόνους έχουμε, κλασικό παράδειγμα, τον γραμματικό Φρύνιχο, που ξετινάζει τη γλώσσα της εποχής του: σκίμπους λέγε αλλά μη κράββατος, την εποχή τού άρον τον κράββατόν σου και περιπάτει, χαρακτηρίζοντας αδόκιμες και «πάνυ αηδείς» τις λέξεις ακριβώς που έφτασαν ώς τις μέρες μας.

Κι όμως, η μακρά ιστορία της γλώσσας, που δείχνει την εξέλιξή της μέσα κυρίως από τα λάθη, όπως συμβαίνει άλλωστε σε όλες τις γλώσσες, η γνώση δηλαδή ότι τα λάθη μαρτυρούν ουσιαστικά τη ζωτικότητα της γλώσσας, την ύπαρξη δρώντος γλωσσικού αισθητηρίου, που προσαρμόζει και εξομαλύνει με βάση τον νόμο της αναλογίας και της έλξης, η γνώση λέω αυτή δεν επηρεάζει δυστυχώς τον τρόπο με τον οποίο στοχαζόμαστε τη γλώσσα, εμάς τους ίδιους, τη στάση μας απέναντι στη γλώσσα.

Ανακυκλώνουμε έτσι μύθους ή κατάφωρα αντιεπιστημονικές θεωρίες, που έχουν πάντοτε βασικό άξονα την υπεροχή της αρχαίας απέναντι στην «υποδεέστερη» και «ανεπαρκή» νέα ελληνική, στηλιτεύοντας και προγράφοντας λέξεις, καταλήξεις και ορθογραφικούς τύπους, ή ξένα λεξιλογικά δάνεια ––παραδόξως, την ίδια στιγμή που υιοθετούμε ανεπίγνωστα πάσης φύσεως ξενικά συντακτικά σχήματα, γενικότερα ξενικούς εκφραστικούς τρόπους.

Λόγου χάρη, είναι εντυπωσιακό πώς διαδίδονται, θαρρείς με μυστική, άρρητη συμφωνία, αφού δεν έχει ποτέ γραφτεί τίποτα σχετικό, διάφοροι ξενικοί τρόποι, από τον χαιρετισμό «καλησπέρα» ντάλα μεσημέρι ώς τα «30ά γενέθλια» κάποιου που ώς τώρα απλώς «γινόταν 30 χρονών» ή «έκλεινε τα 30», ενώ παράλληλα, 70 χρόνια τώρα (μετρώ ενδεικτικά από τη Μεγάλη Γραμματική του Τριανταφυλλίδη), είναι αδύνατον να συμφωνήσουμε πως δεν χρειάζεται -αι- το τρένο.

Είναι επίσης εντυπωσιακό πώς υιοθετούνται και διαδίδονται ταχύτατα και ευρύτατα κάποια όντως λάθη, όπως ο νόστος, που σήμαινε πάντα γυρισμός (στην πατρίδα), και τώρα χρησιμοποιείται με την έννοια της νοσταλγίας, ενώ από την άλλη εκφράζεται αποτροπιασμός απέναντι στο προαιώνιο «λάθος» απ’ ανέκαθεν, που ωστόσο το υπερασπίζεται ποιητικά κοτζάμ Ελύτης, στη μακρότατη αλυσίδα ζωής του «λάθους» αυτού, που ξεκινά, αναλογικά, ήδη από τον Όμηρο: απ’ ουρανόθεν κ.ά., ώς το από μακρόθεν κ.ά. της Καινής Διαθήκης, των ελληνιστικών δηλαδή χρόνων. Ο λόγος είναι, νομίζω, προφανής: ο νόστος είναι λογιόστροφο λάθος ενώ το απ’ ανέκαθεν έχει στιγματιστεί σαν δείγμα αγραμματοσύνης ή λαϊκής καταγωγής. Όπερ έδει δείξαι.

Απέναντι σε τέτοια φαινόμενα επιχειρούν να τοποθετηθούν τα κείμενα του τόμου αυτού, με έμφαση ιδίως στον συντακτικό δανεισμό, όπου η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Γενικότερα, τα κείμενα αυτά συνεχίζουν, συχνά συμπληρώνουν, ενώ εξίσου συχνά αναδιατυπώνουν την παλαιότερη σοδειά κειμένων που είναι συγκεντρωμένα στο Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη (εκδ. Πόλις, α΄ τόμ. 2003, γ΄ έκδ. 2008, β΄ τόμ. 2008): μπροστά στην επανάληψη, απαιτείται, όσο άχαρο κι αν είναι, επανάληψη. Έτσι κι αλλιώς, το ακροατήριο ανανεώνεται συνεχώς, καινούριες γενιές έρχονται αντιμέτωπες με τους ίδιους, παλαιότατους μύθους, ή έστω παρανοήσεις, π.χ. ότι ζουν και στη νεοελληνική γλώσσα τα μακρά και τα βραχέα, αυτά που, επειδή ακριβώς χάνονταν ήδη στους ελληνιστικούς χρόνους, οδήγησαν τους Αλεξανδρινούς να επινοήσουν τους τόνους και τα πνεύματα, για να υποδείξουν απλώς την πάλαι ποτέ μακρότητα και βραχύτητα, που συγχέεται τώρα με τον επιτονισμό, δηλαδή τις διακυμάνσεις της φωνής στον προφορικό λόγο…

Τα άρθρα παρατίθενται με χρονολογική σειρά, που υποδεικνύεται από βιβλιογραφική παραπομπή στο τέλος καθενός, παραπομπή που μπαίνει και για λόγους τάξεως, ακόμα κι όταν τα κείμενα είναι άρδην επεξεργασμένα ή εκτενώς εμπλουτισμένα (με αποτέλεσμα κάποτε να υπάρχει παράδειγμα του 2013 σε κείμενο του 2009). Όπου δεν σημειώνεται πηγή αλλά σκέτη ημερομηνία, πρόκειται για σημειώματα που γράφτηκαν κατευθείαν στο ιστολόγιό μου στο διαδίκτυο.

* Η ενότητα 1 είναι κοινή σε όλους τους τόμους της σειράς.

ηχήστε οι σάλπιγγες!

από χτες τα Στοιχήματα είναι στα βιβλιοπωλεία

αρχίζουν τα Στοιχήματα, η ώρα του τζόγου

ε ναι, δεν ήταν για την ανάσταση μονάχα οι καμπάνες! τέλος βδομάδας, εκδότου Γαβριηλίδη θέλοντος, βγαίνουν στην πιάτσα τα Στοιχήματα, τόμος (λέμε τώρα!) α΄

κείμενα παλιά και (λίγα, είν' η αλήθεια) νέα --άλλο στοίχημα αυτό: αν δεν χαλάσαν στην κατάψυξη

ώστε

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Α΄

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ, ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

«Φω­τιά στους τουρκόσπορους», ή Πώς υποδεχτήκαμε τους Μικρασιάτες πρόσφυγες * Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ: Λαθραίοι, απόβλητοι και παραβατικοί * Σημαία: σύμβολο εθνικό ή εθνικιστικό; * Αλβανοί, το ανθρώπινο πρόσωπο της πόλης * Πολιτιστική υποχώρηση, ανθρωπιστική έκπτωση * Μικρό, μικρούτσικο φι­δάκι, πάντως φίδι * Λαϊφστάιλ, η προοδευτική μάσκα της ξενοφοβίας * Μπούρκα και ανεκτική κοινωνία * Υπατία post it * Εουρόπα, Αζία, Άφρικα * Φόνος με φόνο * Η δική μας γκετοποίηση, κ.ά.

ακολουθούν

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Β΄: ΓΛΩΣΣΙΚΑ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΑ

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Γ΄: ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΑ, Δ΄: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ

* * *

από τον ΠΡΟΛΟΓΟ στο Α΄

1. Στοιχήματα απέναντι στα στερεότυπα, που εμφανίζονται μάλιστα σαν αυτονόητα, στοιχήματα απέναντι στον μανιχαϊσμό του μαύρου-άσπρου, του «μ’ εμάς, αλλιώς με τους άλλους». Δεν είναι απλό, ούτε σκέτα φιλολογικό: μπροστά σε τέτοιου είδους πλαστά και εξωιστορικά διλήμματα, υπάρχεις ή δεν υπάρχεις –με την έννοια ότι ακυρώνεσαι, καταργείσαι. Και τότε πια, το μεγαλύτερο και κρισιμότερο στοίχημα, αν υπάρχεις μαζί με άλλους, και όχι μόνος, σ’ ένα αυτιστικό σύμπαν.

Κείμενα ξαναδημοσιευμένα, ξανακοιταγμένα τώρα και με ορισμένες προσθήκες, συν μερικά καινούρια, συγκεντρωμένα σ’ ένα βιβλίο, αν όντως χρειάζεται, όπως πιστεύω πάντως εγώ, να επανερχόμαστε ολοένα, όσο επανέρχεται στο κάτω κάτω η πραγματικότητα, ή η Ιστορία –σαν φάρσα, όπως μας έμαθε η μαρξική παιδεία μας, συχνά όμως σαν ακριβέστατο αντίγραφο του παρελθόντος, και τότε καθόλου φάρσα, δυστυχώς, όπως μας μαθαίνει πάλι η ίδια η πραγματικότητα.

Ασκήσεις μνήμης, απ’ την άλλη, θα μπορούσε να πει κανείς, απέναντι στον εξωραϊσμό του παρελθόντος, απ’ τη μια, που αποτελεί στοιχείο σύμφυτο με την ανθρώπινη φύση, απέναντι στον προφανούς ιδεολογικής σκοπιμότητας αναθεωρητισμό, απ’ την άλλη.

Στο τέλος τέλος, σκόρπιες εγγραφές, σαν σε ημερολόγιο, διόλου συστηματικό, άρα με όλο τον υποκειμενισμό του συντάκτη του.

2. Στον τόμο αυτό δημοσιεύονται κείμενα για τον εθνικισμό και τον ρατσισμό, στη συνάφειά τους κυρίως με ένα από τα κρισιμότερα προβλήματα της σημερινής κοινωνίας μας, τους ξένους μας. Στους οποίους είμαστε οφειλέτες· όχι μόνο για την επισήμως τεκμηριωμένη συμβολή στους στην αύξηση του ΑΕΠ, ή για την καθοριστική συμμετοχή τους σε μείζονα δημόσια έργα, όπως η Ολυμπιάδα του 2004, και γενικότερα για την αναντικατάστατη συμβολή τους στην καθημερινή μας ζωή, από το βάψιμο των σπιτιών μας έως, κυρίως, την περίθαλψη των ανήμπορων γερόντων μας· όχι μόνο για όλα αυτά, λοιπόν, όσο γιατί αποτελούν τον καθρέφτη μέσα στον οποίο αντικρίζουμε το πραγματικό μας πρόσωπο, το φοβικό και άξενο, ίσαμε την πιο τερατώδη τώρα μετάλλαξή του, με την εξάρτυση και τα σύμβολα των Χρυσαυγιτών, των επάνω και των κάτω, πολιτευτών εννοώ και –το χειρότερο– ψηφοφόρων. Αυτό το συνεχές καθρέφτισμα είναι ίσως η μοναδική ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε το πραγματικό μας πρόσωπο, μοναδική λοιπόν ευκαιρία για αυτογνωσία, άρα, μακάρι, και αλλαγή.

Τα άρθρα παρατίθενται με χρονολογική τάξη, καθώς παρακολουθούν την επικαιρότητα. Μοναδική παραβίαση, η πρόταξη τριών κειμένων με θέματα απ’ τα οποία και μόνο θα έπρεπε να αρχίζει κάθε συζήτηση για μετανάστες, ρατσισμό κτλ. Είναι κείμενα που επιχειρούν να αντικρούσουν δύο από τα βασικά σχετικά στερεότυπα, (α) ότι οι Έλληνες δεν ήμασταν ποτέ ρατσιστές («ο ρατσισμός δεν υπάρχει στο DNA των Ελλήνων» ανοήτεψε πρόσφατα ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς) και (β) ότι «εμείς ήμασταν πάντοτε νόμιμοι μετανάστες». Για το πρώτο στερεότυπο επέλεξα να σταθώ, μ’ ένα κείμενο γραμμένο με την ευκαιρία της έκδοσης αυτής, στον εχθρικό συχνά τρόπο με τον οποίο υποδεχτήκαμε τους «ομοαίματους αδελφούς» μας, τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, ενώ για το δεύτερο ακολουθούν δύο ήδη δημοσιευμένα κείμενα για τους Έλληνες «λαθρομετανάστες» στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα (για τους οποίους άλλωστε πρωτοχρησιμοποιήθηκε ο όρος στις ελληνικές εφημερίδες της εποχής), όταν πολλοί πηγαίναμε ακριβώς «λαθραίοι» και συχνά καταλαμβάναμε τις πρώτες θέσεις στους πίνακες εγκληματικότητας. Όλα όσα δηλαδή είναι απότοκα της εξαθλίωσης και της μοίρας ενός μετανάστη, κι όμως αρνούμαστε να τα δούμε και να τα αναγνωρίσουμε σήμερα στο πρόσωπο και τη μοίρα των άλλων, αγνοώντας ή αποκρύπτοντας, γι’ αυτό ακριβώς, την ίδια μας την Ιστορία. […]